BosanskeHistorije.com

MAJ 7. - DAN DŽAMIJA U BOSNI I HERCEGOVINI

U Bosni i Hercegovini 7. maj se obilježava kao Dan džamija, koji simbolično podsjeća na rušenje brojnih džamija i drugih vakufskih objekata tokom agresije na RBiH 1992.-1995., povezujući sudbinu bh. džamija sa žrtvama i sudbinom Bošnjaka.

Još jedan od razloga što se upravo na današnji datum obilježava Dan džamija jeste što su 7. maja 1993. godine, u jeku agresije na RBiH, srpske vojne snage minirale i do temelja srušile Ferhadiju džamiju u Banjoj Luci, iako je, 1950. godine, uvrštena na popis bosanskohercegovačke kulturne baštine, a time i zaštićena od devastiranja. Također na današnji dan, 23 godine nakon rušenja, 2016., obnovljena Ferhadija je otvorena za vjernike. Ovu džamiju je, 1579. godine, izgradio Ferhad-paša Sokolović, bosanski sandžak-beg, koji je tada vladao sjevernom Bosnom.

Simboli mira

Džamije su mjesta gdje se muslimani okupljaju radi obavljanja zajedničkog namaza, edukacije i drugih vjerskih manifestacija. Riječ džamija je arapskog porijekla i znači: sastaviti, spojiti, sakupiti, (po)staviti zajedno, a sličnog značenja je i riječ džemat.

Dolaskom Osmanlija u Bosnu i Hercegovinu, sredinom 15. stoljeća, počinje i gradnja džamija u našim gradovima, najvažnijih islamskih, ali i uopće historijskih spomenika u našoj zemlji, koje svojom arhitekturom prikazuju i kulturu perioda u kojem su građene. Osmanlije su nakon osvajanja određenog mjesta, osnivale novi grad prvo gradeći džamije oko kojih se potom širilo naselje. Danas ih je na prostoru naše zemlje više od 1.900, a svojom monumentalnošću, ljepotom i specifičnošću predstavljaju simbole mira i razglednice bosanskohercegovačkih gradova.

Arhitektura džamija

Specifičnost arhitekture džamija čine okrugli centralni prostor nad kojim se uzdiže jedna ili više munara, s koje mujezin poziva vjernike na molitvu, potom harem, odnosno ograđeno dvorište s česmama (šadrvan) za uzimanje abdesta, u kojem se često nalaze i turbeta s mezarima vakifa i istaknutih muslimana.

Džamije krasi jednostavan interijer. Pod je prekriven ćilimima, a na zidu nasuprot glavnom ulazu smješten je mihrab, ukrašena udubina u zidu okrenuta u smjeru Mekke, pred kojom uči imam. U blizini mihraba nalazi se mimber, povišeno mjesto za hutbe, izrađeno od izrezbarenog drveta ili kamena. Strop džamije ukrašen je arapskim ornamentima izvedenim u mozaiku, s kojeg visi veliki, uglavnom kristalni luster. Najstarije bosanskohercegovačke džamije izgrađene su u 15., a najljepše u 16. stoljeću. Ovi grandiozni i dostojanstveni spomenici kulture vijekovima odolijevaju zubu vremena, očaravajući svojom ljepotom i ispunjavajući mirom svakog posjetitelja.

Na Dan džamija 2001. godine u napadu ekstremista u Banjoj Luci je napadnuta grupa Bošnjaka koja je prisustvovala polaganju kamena temeljca Ferhat - pašine džamije. Tom prilikom je od posljedica premlaćivanja, nakon 19 dana u komi preminuo Murat Badić.

Sedmi maj 2001. godine, ostat će zabilježen po zločinu koji se svrstava među najteže poslijeratne incidente u Bosni i Hercegovini. Prilikom polaganja kamena temeljca za obnovu Ferhat - pašine džamije u Banjoj Luci, u napadu više od 4.000 demonstranata napadnuto je 300 Bošnjaka koji su prisustvovali događaju.

U kulturi sjećanja na odbrambeno - oslobodilački rat i agresiju na Republiku Bosnu i Hercegovinu (RBiH), sedmi maj kao Dan džamija ima posebno mjesto jer je tog dana 1993. godine u noći srušena Ferhat - pašina džamija u Banjoj Luci koja je poznatija kao Ferhadija.

Potencijalno najljepši objekat orijentalne arhitekture našao se na meti hordi VRS-a koji su Ferhadiju minirali i srušili. Kao dodatni zadatak pred inžinjerijske jedinice VRS, a sve s ciljem trajnog brisanja biološkog postojanja Bošnjaka na tom području, ostaci ruševina džamije su izvezeni izvan grada na više lokacija.

Pored Ferhadije, tokom agresije na RBiH će s ciljem biološkog istrebljenja biti uništeno 613 džamija, 218 mesdžida, 69 mekteba, četiri tekije, 37 turbeta i 405 drugih vakufskih objekata.

Osam godina od kukavičkog čina rušenja Ferhadije, sedmog maja 2001. godine u 11:30 najavljena je svečana ceremonija polaganja kamena temeljca. Međutim, pola sata prije termina određenog za početak događaja, više od 4.000 demonstranata kamenjem je napalo oko 300 Bošnjaka koji su prisustvovali događaju.

Slabe policijske snage zbog namjerne ili "slučajne" greške bile su nemoćne pred naletom horde nasilnika koja je uništavala i palila autobuse kojima su Bošnjaci stigli u Banja Luku tog dana.

Bježeći od napadača dio Bošnjaka uspio se skloniti u objektu medžlisa, koji je nakon toga postao glavna meta napadača koji su skinuli bajrak simbolično proglašavajući svoju "pobjedu" tog dana.

Veliki broj ljudi je tom prilikom povrijeđen, dok je Cazinjanin Murat Badić nakon premlaćivanja proveo 19 dana u komi nakon čega je od posljedica i preminuo. Njegova porodica ni danas, 26 godina nakon njegovog ubistva, nije dobila ime krivaca za njegovo ubistvo.

Šire posmatrano, samo dva dana prije slučaja u Banjoj Luci, u Trebinju je petog maja 2001. godine zbog demonstracija i kamenovanja prekinuta ceremonija polaganja kamena temeljca Osman - pašine džamije u Trebinju.